Dyrektor Jan Ślizak, szef Wydziału Kultury UW, który przed chwilą pożegnal ministra Aleksandra Krawczuka, jest wyraźnie usatysfakcjonowany: Profesor tym razem okazał się hojny. Mamy zapewnione 3 miliardy na pelną adaptację budynku popijarskiego, w tym, naturalnie, na zabezpieczenie nowo odkrytego labiryntu. Już dziś rozpoczęliśmy rozmowy na temat stworzenia extra-ekspozycji muzealnej oraz turystycznego zagospodarowania obiektu. Odkrycie zaliczamy do niezwykłych, w rodzaju Krzemionek Opatowskich lub podkieleckiej jaskini „Raj"...
Potwierdziły się więc zapiski Jana Dlugosza: Radom ma swoje średniowieczne lochy, do których wejście odkryto zupełnie przypadkowo, ale za sprawą penetracji piwnic przeznaczonego día Muzeum Okręgowego budynku ojców pljarów. Specjalistyczne ekipy kieleckiego oddziału Pracowni Konserwacji Zabytków, pracujące przy wzmacnianiu murów starego gmachu, zwróciły uwagę na odmienny gatunek cegiel stanowiących fragment jednej z nisz. A ponieważ nie była to ściana nośna, można było zaryzykować odsłonięcie „trefnej" przegrody. I tak się stało!
Zanim jednak opowiemy o szczegółach znaleziska, zlokalizujmy to sensacyjne odkrycie w murach szacownego miasta kazimierzowskiego. Nieżyjący już Stefan Witkowski w rozdziale „Rozwój przestrzenny" albumu „Radom" (wyd. Arkady", Warszawa, 1961) pisał: „Nowe miasto Radom zostało założone wolą monarszą Kazimierza Wielkiego w połowie XIV wieku jako jeden z 2 grodów obronnych w systemie admimistracyjnym i obronnym państwa, wprowadzonym przez tego władcę i utrzymującym się około dwóch wieków...
Nowy gród posiadal kształt owalny, zapewniający jak największą powierzchnię użytkową przy najkrótszej linii murów obronnych, dostosowanej do układu wysokościowego terenu. Obszar miasta wynosił około 90 ha przy długości murów okolo 540 metrów... Wewnątrz murów miejskich znajdował się zamek obronny, tworzący wraz z kościołem św. Jana wewnętrzny zespół ufortyfikowany i odgrodzony od miasta murami... Z rynku wychodziło 9 ulic, po dwie w każdym narożniku i jedna w środku tzw. pierzei wschodniej (dzisiejsza Rwańska), - w kierunku bramy Lubelskiej... Mury miejskie, zamek, kościół i ratusz byly murowane... Najstarsze domy... Dom Esterki i Dom Gąski, pochodzą z XVI lub XVII wieku. Możliwe, że istniały oprócz nich jeszcze inne domy murowane, zniszczone podczas najazdu szwedzkiego, po którym zostało zaledwie 37 domów w mieście..."
A więc znamy już zasięg miasta kazimierzowskiego. I właśnie w tym obszarze szczęśliwym zbiegiem okoliczści odkryto średniowieczne lochy. Mówi na ich temat mgr Wojciech Twardowski: Zawsze przypuszczałem, że pod powierzchnią starego Radomia kryją się - skarby. Dziś hipoteza moja została w pelni potwierdzona. Zbadałem już pierwszy, główny odcinek lochów. Jest on zachowany w dobrym stanie i prowadzi od budynku popijarskiego w kierunku Domu Esterki. Inne, boczne korytarze, jeszcze trudne do sforsowania, wiodą najprawdopodobniej do zamku, już nieistniejącego i do podziemi kościoła Św. Jana. Skompletowalem ekipę archeologów, pomoc obiecały nam dwa przedsiębiorstwa polonijne. Penetrację całości rozpoczynamy w pierwszych dniach kwietnia. O szczegółach będę was informował...
Do dziś wstępne poszukiwania już przyniosły rewelacyjne efekty: odkryto zabytkowe przedmioty z przelomu XIII i XIV wieku, na powierzchnię po wiekach wydobyto monety bite przez Łokietka i Kazimierza Wielkiego. Niestety, nie brak też szkieletów ludzkich, co każe sądzić, że przed laty rozegrała się tu niejedna tragedia.
Eugeniusz Królicki Tygodnik Radomski 1987 rok nr 13 str. 11
