Wisła (łac. i ang. Vistula, niem. Weichsel) – najdłuższa rzeka Polski, o długości 1047 km. Jest także najdłuższą rzeką uchodzącą do Morza Bałtyckiego.

Źródła rzeki znajdują się w południowej Polsce, na wysokości 1107 m n.p.m., na zachodnim stoku Baraniej Góry w Beskidzie Śląskim. Zasadniczy kierunek biegu Wisły jest południkowy. Wisła posiada deltę i uchodzi do Zatoki Gdańskiej.

Źródła rzeki znajdują się w południowej Polsce, na wysokości 1107 m n.p.m. (Czarna Wisełka) i 1080 m n.p.m. (Biała Wisełka), na zachodnim stoku Baraniej Góry w Beskidzie Śląskim.

Wisła ma trzy potoki źródłowe: Białą Wisełkę, główny górny bieg Czarną Wisełkę oraz Malinkę. Biała i Czarna Wisełka uchodzą do Jeziora Czerniańskiego, od którego płyną pod wspólną nazwą jako Wisełka. Po złączeniu nurtu z potokiem Malinka płynie już jako Wisła.

W miejscowości Biała Góra koło Sztumu około 50 km od ujścia rozdzielając się na dwa ramiona Leniwka (lewe) i Nogat (prawe), tworzy szeroką deltę zwaną Żuławami. W miejscowości Gdańska Głowa od Leniwki oddziela się w kierunku wschodnim kolejne ramię zwane Szkarpawa w celu ochrony przeciwpowodziowej zamknięte śluzą. Kolejne ramię Martwa Wisła oddziela się w Przegalinie. Uchodzi do Zatoki Gdańskiej.

Do XIV wieku ujście Wisły dzieliło się na główne wschodnie ramię Wisłę Elbląską i mniejsze zachodnie ramię Wisłę Gdańską. Od roku 1371 głównym ramieniem stała się Wisła Gdańska. Po powodzi w 1840 roku tworzy się dodatkowe ramię Wisła Śmiała. W latach 1890-1895 wykonano przekop koło Świbna.

Dorzecze Wisły zajmuje powierzchnię 194 424 km² (w Polsce 168,7 tys. km²). Urzeźbienie dorzecza Wisły charakteryzuje średnie wzniesienie 270 m n.p.m., przy czym przeważająca część dorzecza (55%) położona jest na wysokościach 100-200 m n.p.m.; od 100-300 m zawiera się ponad 3/4 dorzecza. Najwyższy punkt dorzecza leży na wysokości 2655 m n.p.m. (szczyt Gerlach w Tatrach). Cechą dorzecza Wisły jest asymetria – w znacznej mierze konsekwencja kierunku nachylenia Niżu Środkowoeuropejskiego ku północnemu zachodowi i kierunku spływu wód lodowcowych, przy równocześnie znacznej predyspozycji w budowie starszego podłoża. Asymetria dorzecza (prawostronnego do lewostronnego): 73-27%.

Wisła jest połączona za pomocą kanałów z:

* Odrą – Kanałem Bydgoskim, Notecią i Wartą (droga wodna Wisła - Odra)
* Niemnem – Kanałem Augustowskim i Czarną Hańczą
* Dnieprem – Kanałem Dnieprzańsko-Bużańskim i Prypecią.

Źródło [ Wikipedia]

Położony jest na terenie dzielnicy Śródmieście, na Powiślu, na lewym brzegu Wisły. Wejście do portu dla jednostek pływających znajduje się na 511 kilometrze szlaku żeglownego Wisły.



Od wejścia do portu, zwanego dziś potocznie „patelnią”, wiedzie w kierunku południowym kanał o długości ok. jednego kilometra położony wzdłuż ulic: Solec i Czerniakowskiej, oddzielając od lądu Cypel Czerniakowski.

Kanał portowy w trzech miejscach przecinany jest przez ciągi komunikacyjne. U wylotu znajduje się specjalna brama powodziowa, w środku Most Łazienkowski, a na końcu tymczasowy drewniany mostek, który został zdemontowany w 2010 r.

We wczesnym okresie osadnictwa na tym terenie Wisła była ok. trzy razy szersza, a jej podzielone nurty opływały liczne zadrzewione kępy niosąc wędrujące ławice piasku. Mieszkańcy Solca od zawsze chcieli poskromić rzekę i aby nie przedzierać się przez błota budowali liczne groble i kanały odwadniające nadrzeczne bagna i kamienne tamy osłaniające osiedle. W poł. XV w. została usypana na wysokości dzisiejszej ul. Łazienkowskiej jedna z takich tam, która jednocześnie stanowiła granicę ówczesnych włości. Wiosną 1474 r. nagły przybór wody wyciął powyżej tamy długą rynnę wzdłuż krawędzi niższego tarasu rzecznego, równoległą do Drogi Czerniakowskiej tworząc tym samym jezioro Łacha.

Sytuacja ta trwała stabilnie aż do poł. XIX w., kiedy regulacja Saskiej Kępy, którą przeprowadził Piotr Steinkeller spowodowała znaczny wzrost dynamiki rzeki. Nurt rzeki skierowany został ku lewemu brzegowi i zaczął podmywać brzeg Solca. W celu umocnienia nabrzeża przeprowadzono szereg prac, m.in. budowę bulwarów i wzmocnienie tamy na Solczyku, która chroniła Drogę Czerniakowską. Od 1848 r. funkcjonowały w tym rejonie Warsztaty Żeglugi Parowej Hrabiego Andrzeja Zamoyskiego, w których zbudowano m.in. holownik parowy Wisła.

Próba uregulowania lewego brzegu Wisły spowodowała, że w 1884 r. podczas gwałtownej letniej powodzi brzeg rzeki przesunął się gwałtownie w stronę Kępy Goławskiej o ponad pół kilometra. Powstała wtedy gigantyczna piaszczysta łacha, na której Lindleyowie zbudowali Stację Pomp Rzecznych. Pozostała zatoka została wykorzystana przez inż. Antoniego Kwicińskiego, który zbudował basen zimowy. Wszystkie prace zostały ukończone w 1904 r.

Przed wybuchem II wojny światowej były tu wodowane i remontowane statki parowe oraz barki do 65 m długości. Podczas walk powstania warszawskiego w sierpniu i wrześniu 1944 r. Port Czerniakowski był ważnym punktem walk żołnierzy AK. Szczególnie ciężkie walki toczyły się tu 12 września 1944 r.

Natychmiast po wyzwoleniu Warszawy wiosna 1945 r. powrócili tu stoczniowcy i był to jeden z pierwszych zakładów pracy uruchomionych na terenie stolicy, który słynął nie tylko jako stocznia rzeczna, ale również jako warsztat mechaniczno-remontowy. Na bazie Warsztatów Stoczniowych Okręgowego Zarządu Wodnego powstała w porcie Warszawska Stocznia Rzeczna (1951-1969) W latach 1951-1958 produkowano w niej barki i wykonywano remonty kapitalne taboru pływającego po Wiśle. W latach 1958-1969 zbudowano w niej 24 pchacze barek typu „Żubr” i 30 małych śródlądowych statków pasażerskich przystosowanych do pływania po jeziorach.

Ostatnim statkiem wykonanym i zwodowanym w Warszawskiej Stoczni Rzecznej była jednostka wyprodukowana dla celów realizacji filmu „Faraon” J. Kawalerowicza. Wykonano wtedy statek egipski wg rysunków sprzed 4 tys. lat. Stocznia została zlikwidowana w 1969 r. Pochylnie do naprawy barek i parowców zasypano gruzem. Ambitne plany portu turystycznego z lat 70. XX w. zrealizowano w niewielkim procencie. Podniesiono wtedy poziom Cypla Czerniakowskiego o cztery metry, a Trasa Łazienkowska przecięła historyczne tereny Warsztatów Żeglugi Parowej. Na szczęście nie doszło do realizacji projektu zasypania basenu portu gruzem, dzięki czemu zachował się czytelny zabytkowy układ portu.

Na dzień dzisiejszy cały teren Portu Czerniakowskiego ma wielką wartość przyrodniczą. Ze względu na niezamarzający, czysty przepływ i różnorodność szaty roślinnej, sprzyja wielu zwierzętom wodnym, tworząc dogodne warunki żerowania, rozrodu i odpoczynku. Żyje tu wiele gatunków ryb, raki, wydra i bóbr. Ponadto przylatuje tu również wiele gatunków ptaków, a w okresie przelotów można zaobserwować: orły bieliki, dzięcioła zielonego, nurogęsi, sowy uszate i puszczyki.



Źródło: