Dawne Gimnazjum św. Anny – najstarsza w Polsce szkoła średnia o charakterze świeckim.

Szkoła została powołana uchwałą Senatu Uniwersytetu Jagiellońskiego 5 maja 1586 roku jako Kolegium Nowodworskiego. Była ta część reformy systemu nauczania podstawowego przeprowadzonej przez rektora Akademii Krakowskiej Piotra z Gorczyna. Jej celem było wyrównanie i uzupełnienie wiedzy przyszłych studentów Akademii.
Gimnazjum zostało otwarte w 1588 roku. Początkowo mieściło się w Bursie Jerozolimskiej u zbiegu Gołębiej i Jagiellońskiej. Szkoła funkcjonowała dzięki zapisom sekretarza królewskiego i rycerza pochodzącego z Tucholi Bartłomieja Nowodworskiego, który w 1617 przekazał olbrzymią, jak na owe czasy, sumę 15 tysięcy złotych. Drugim darczyńcą został w 1638 sekretarz królewski, nauczyciel Władysława IV i Jana Kazimierza, ks. Gabriel Prewancy-Władysławski. Dzięki niemu w latach 1639-1643 wybudowano naprzeciw kościoła św. Anny nowy budynek szkoły zaprojektowany przez Jana Leitnera (Collegium Nowodworscianum, ob. Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego), która od tej pory nazywana była Nowodworsko-Władysławską. W XVII w. kolegium było najlepszą tego typu szkołą w kraju i przewyższała zdecydowanie pod względem poziomu popularne w Polsce kolegia jezuickie[2]. Właśnie w okresie apogeum rozwoju szkoły, naukę w niej odbywali bracia Jan i Marek Sobiescy (1640-1643)[3]. Szkoła została zreformowana w 1777 przez Hugo Kołłątaja.
W 1818 roku w amfiteatrze szkolnym została ogłoszona konstytucja Rzeczypospolitej Krakowskiej. Tu, do 1846 roku, zbierała się Izba Reprezentantów (będąca odpowiednikiem sejmu) Wolnego Miasta Krakowa. W 1818 z inicjatywy Austriaków szkoła otrzymała nowe imię - św. Anny i pozostała przy nim aż do 1928, kiedy przywrócono pierwszego patrona: Bartłomieja Nowodoworskiego.
Od 1898 roku szkoła mieści się przy placu Na Groblach 9. Budynek ten powstał w latach 1897-1899, a został zaprojektowany w 1896 roku przez Józefa Sarego[4]. W jej herbie jest krzyż maltański - Nowodworski służył bowiem w Zakonie Kawalerów Maltańskich.
Szkołę odwiedzało wielu znakomitych gości, a wśród nich: król Stanisław August Poniatowski, król saski Fryderyk August, cesarz Franciszek Józef.

Źródło: Autorzy: Licencja: [ CC-BY-SA 3.0]