Widok z ulicy Warszawskiej na północ wzdłuż dzisiejszej ulicy Magistrackiej. Żaden z widocznych budynków nie istnieje. Budynki widoczne po lewej stronie wzdłuż ówczesnej ul. Rynkowej zostały zniszczone po wkroczeniu Niemców do miasta. Dziś cały kwartał jest skwerem im. ks. St. Poniatowskiego . Po prawej stronie dawny rynek miejski obecnie skwer im. abp. Dobrogosta . Pomiędzy skwerami jest dziś parking na końcowym odcinku ul. Magistrackiej, która kończy się ślepo przy ul. Warszawskiej. Na dalszym planie za rynkiem nieistniejące budynki przy ul. Zakroczymskiej.

do Rado-NDM: Mam nadzieję, że NDM nie obrazi się za moje pytanie - zawsze mnie fascynowało, dlaczego to miasto, położone tak blisko Warszawy, wyglądało tak ubogo, trochę jak miasta z Kresów.

do WW: Zadałeś trudne pytanie, którego odpowiedzią byłaby całkiem gruba książka. Pragnę zauważyć, że Nowy Dwór w niczym nie odstawał od innych miast Mazowsza, tak samo dziadowsko wyglądały Wołomin, Pruszków, Grodzisk, Maków, Przasnysz etc.

do WW: Przede wszystkim z powodu bliskości twierdzy Modlin. Zabronione było budowanie budynków murowanych. Domy murowane można było stawiać w odległości 600 sążni (czyli około 1140 m.) od najbardziej wysuniętych w stronę miasta szańców tzn. w rejonie Wielkiego Rynku (dzisiejsze okolice parku Wybickiego). Poza tym miasto było doszczętnie zniszczone podczas potopu szwedzkiego i przez to nie zachowała się jego pierwotna murowana zabudowa i układ. W późniejszych czasach też było niszczone jak nie przez konflikty zbrojne to przez częste powodzie. W Nowym Dworze mieszkała wspólnie biedna ludność polska, żydowska, niemiecka i rosyjska wspomagana często przez środowiska warszawskie. Położenie miasta między wielkimi rzekami i w pobliżu twierdzy było jednocześnie zaletą i wadą. Po wojnie miasto praktycznie wybudowano na nowo bo zniszczone było w 70-80%-ach. Zachowało się trochę budynków murowanych i drewnianych ale te drugie są systematycznie zastępowane nowymi. Zachował się także niemal bez zmian układ urbanistyczny osady tkackiej, który jest wpisany do rejestru zabytków. Cały ten układ to dzisiejsze centrum Nowego Dworu.

do Rado-NDM: Podobnie sprawy się miały na przedpolu Cytadeli, tj. w miejscowościach lezących na prawym brzegu Wisły: Pelcowizny, Śliwic, Nowego i Starego Bródna, Elsnerowa itd. Pierwsze murowane domy zaczęto stawiać w 1915 r. tj. po zdobyciu Warszawy przez Niemców, włączeniu do Warszawy północnopraskich przedmieść i rozbudowy Kolei Nadwiślańskiej. Na Nowym Bródnie w 1939 r. były tylko dwa wielopiętrowe obiekty - dwie szkoły - podstawowa i zawodowa, tzw. Dom Dozorców.

do † Festung: Bliskość Warszawy zablokowała rozwój jej okolic. Należy pamiętać, że Polska nigdy nie była bogatym krajem, większość środków szła na Warszawę a pobliskie miejscowości na tym cierpiały. Teraz też tak jest.

do Rado-NDM: Ja przy okazji do naszego kolegi z Nowego Dworu Maz.: w miejscowości Stanisławowo k/Pomiechówka jest cerkiew, a właściwie cerkiewka św. Aleksandry. Słyszałem wiele, wiele lat temu (~40), że tamtejszą diasporę prawosławna stanowią potomkowie d. rosyjskiej załogi twierdzy modlińskiej. Warto by pociągnąć ten wątek.

do † Festung: W książce "Ilustrowana monografia Nowego Dworu Mazowieckiego z historią twierdzy Modlin" autorstwa Ryszarda Gołąba znalazłem pewne informacje.

W okolicach twierdzy zakładano kolonie dla włościan rosyjskich i budowniczych fortyfikacji wyznania prawosławnego. Pierwsi osadnicy pojawili się po roku 1839 i wtedy to powstała pierwsza kolonia nie posiadająca nazwy. Zaraz potem powstała Kolonia Aleksandyjska, której nazwa wymieniona jest na projekcie pierwszej cerkwi dziś nieistniejącej, kolonia ta to dzisiejsze Stanisławowo. Następne kolonie założono w dzisiejszym Pomiechowie, Pomiechówku, Nowym Modlinie i Kosewie. W okolicach północnego krańca dzisiejszego lotniska Modlin istniała także kolonia o nazwie "Sołdatskaja Słoboda", która zaznaczona jest na jednym ze starych planów twierdzy i jej okolic. Obecnie w okolicznych miejscowościach żyją spolonizowani potomkowie osadników w tym także potomkowie tych, którym władze rosyjskie nadały ziemię za zasługi.