Forum Skyscrapercity, zdjęcie 1300px:
Duże zdjęcie - link bezpośredni:
Blog: Miniatura podlinkowana do dużego zdjęcia na fotopolsce:
Duże zdjęcie: link do zdjęcia:
Miniatura: link do miniatury:
Nazwa "Stary kompleks budynków Zakładów Przemysłu Jedwabniczego "Miranda" nie jest trochę przydługa? Może wystarczy Zakłady Przemysłu Jedwabniczego Miranda?
do Petroniusz: Jest jeszcze nowy "kompleks" położony w innej części miasta, czyli nowy zakład wybudowany w drugiej połowie lat 70., który nadal funkcjonuje. Stary został sprzedany na początku lat 90. :)
Proszę Szanownego Kolegę, który pod wpływem sugestii Petroniusza zmienił nazwę obiektu o poprawkę. Zgodnie z oryginalną nazwą firmy i logiką nazwa powinna brzmieć: Zakłady Przemysłu Jedwabniczego "Miranda" (stary zakład). Będę szczerze wdzięczny za uwzględnienie mojej uwagi.
Dawniej: Turkowskie Zakłady Przemysłu Jedwabniczego
W 1908 r. pod obecnym adresem Kaliska 61 Wilhelm Müller uruchomił mały zakład włókienniczy. W okresie międzywojennym zakład stopniowo rozbudowywano, ale nadal była to niewielka fabryka opierająca w znacznej mierze swoją produkcję na kooperacji z chałupniczymi warsztatami tkackimi, których wiele jeszcze działało w tamtym czasie w Turku.
Po drugiej wojnie światowej fabryka została przejęta pod zarząd państwowy jako mienie poniemieckie i pracowała jako oddział Kaliskich Zakładów Przemysłu Jedwabniczego. W ramach planu 6-letniego w 1952 r. w nawiązaniu do ponad 120-to letnich tradycji tkackich miasta rozpoczęto budowę Turkowskich Zakładów Przemysłu Jedwabniczego. Był to pierwszy duży zakład przemysłowy w historii miasta. Do terenu dawnej fabryki Muellera przyłączono grunty położone po jego zachodniej stronie sięgające drogi dojazdowej odchodzącej od ul. Kaliskiej naprzeciw obecnej ul. Młodych. Na gruntach tych powstała pierwsza hala tkalni (zachodnia), w której produkcja została uruchomiona w 1953 r. Hala połączona była z położonym od strony ulicy Kaliskiej budynkiem administracyjno-socjalnym. Następnie wyburzono starą fabrykę Muellera i na jej miejscu wzniesiono drugą halę (wschodnią) oddaną do użytku w 1956 r. również połączoną z budynkiem administracyjno-socjalnym. Produkowano tu tkaniny jedwabne w stanie surowym. Przedsiębiorstwo zatrudniało ponad 1300 osób i do czasu budowy kopalni i elektrowni „Adamów” był to jedyny duży zakład na terenie powiatu tureckiego. W 1960 r. teren zakładu powiększono po stronie zachodniej aż do dzisiejszej posesji Kaliska 65, a w pierwszej połowie lat 70. również dodatkowo przesunięto na południe strumień Folusz będący dotychczas południową granica terenu zakładu. W 1975 r. zmieniono nazwę przedsiębiorstwa na Zakłady Przemysłu Jedwabniczego „Miranda” i rozpoczęto budowę nowego zakładu przy ul. Jedwabniczej oddanego do użytku w 1977 r. (obecnie „Miranda” sp. z o.o.).
Na początku lat 90. Zakład został sprywatyzowany i wobec konieczności ograniczenia produkcji kompleks fabryczny przy ul. Kaliskiej 61/63 został sprzedany. Nowi właściciele uruchomili tu produkcję konfekcji odzieżowej i mebli biurowych. W 2009 r. budynki zostały opuszczone i przystąpiono do wyburzenia hali zachodniej. Podobny los spotkał w 2010 r. halę wschodnią. Do ostatecznego „oczyszczenia” terenu doszło w 2011 r. Teren po dawnych zakładach jedwabniczych po zmianie miejscowego planu zagospodarowania przeznaczony jest pod zabudowę mieszkaniową.
Kanał Folusz to dawny strumień obecnie w 90 % skanalizowany. Ciek ma długość 11,4 km (w tym w 5 km w granicach miasta Turku). Ma swoje źródło w przysiółku Gózd po zachodniej stronie wsi Cisew, wzdłuż której płynie w wyraźnie zaznaczonej dolinie, następnie przecina płaskowyż, na którym leży Turek i uchodzi do rzeczki Kiełbaski na skraju pradoliny Warty w miejscu położonym na granicy pomiędzy wsiami Korytków i Pęcherzew. Na strumieniu w miejscowości Zabrodzie (obecnie Folusz) położonej tuż za zachodnią granica miasta był młyn zwany Zabrodni, na miejscu którego w pierwszej połowie XIX powstał folusz i wytwórnia sukna. Obecna nazwa strumienia/kanału wywodzi się od tego folusza. Mieszkańcy miasta od dawna mylnie nazywają kanał Kiełbaską, która to nazwa odnosi się do innej rzeczki płynącej w pobliżu Turku.
Kanał Folusz jest głównym ciekiem wodnym na terenie miasta, dlatego jego istnienie wywarło pewien wpływ na układ przestrzenny Turku. Zanim zostało lokowane miasto istniała już wieś (prawdopodobnie już w końcu X w.), której siedliska skupione były wzdłuż obecnej ulicy Nowej po północnej stronie strumienia w bezpośredniej bliskości brodu, gdzie zbiegało się kilka znaczących w średniowieczu szlaków. Po drugiej stronie strumienia w końcu obecnej ulicy Tamka zlokalizowany był folwark arcybiskupi. Główne niwy wsi, a potem i miasta, rozciągały się na południe od strumienia. Po powstaniu parafii w XII w. teren obecnego parku miejski ego zajmowały łąki należące do proboszcza. Samo miasto usytuowane zostało na lekkim wzniesieniu i do strumienia w pobliżu obecnej ul. Gorzelnianej biegł rów odprowadzający nadmiar wód opadowych z okolic Rynku i ul. Kaliskiej. Przy przecięciu strumienia z drogą (obecna ul. Dobrska), która po południowej stronie rozwidlała się w kierunku Sieradza (obecna ul. Kwiatowa) i Kalisza (obecna ul. Leśna), przynajmniej od XIV w. istniał młyn arcybiskupi. Droga w tym miejscu prowadziła wierzchem zataczającej łuk grobli spiętrzającej na strumieniu duży staw młyński, trochę większy od stawu istniejącego obecnie w południowo-wschodniej części parku miejskiego. W grobli były dwa przepusty i stawidła: dla północnego kanału młyńskiego, nad którym przy drodze stał młyn, i południowego kanału opływowego. Oba kanały łączyły się w odległości ok. 80 m od grobli, a pomiędzy nimi było gospodarstwo młynarza. Dzisiaj północny kanał nie istnieje. Dla sprawniejszego funkcjonowania młyna strumień na odcinku ok. 0,5 km przed stawem był uregulowany.
W XIX w. w okresie aktywizacji gospodarczej miasta w pobliżu strumienia powstało kilka drobnych zakładów różnych branż. Na posesji zajmowanej obecnie przez Urząd Miejski znajdował się bielnik tkanin płóciennych, a na zachód od niego farbiarnia Neumanna. Na terenie obecnej posesji Gorzelniana 18 powstała gorzelnia Sokolnickiego. Od lat 30. XIX w. istniały tutaj dwa stawy, duży, który został zasypany dopiero w latach 90. XX w., i za nim mniejszy staw zlikwidowany jeszcze w latach 40. Główny nurt strumienia skierowany został kanałem opływowym po południowej stronie stawów. W tym samym czasie wykopano kanał odchodzący od strumienia na wysokości bielnika omijający ww. stawy od północy, zasilający m.in. niewielki staw położony w południowej ogrodowej części posesji pod obecnym adresem Kaliska 47, gdzie urządzony był hotel. Z kolei na obecnej ul. Nowej 18 od połowy XIX w. istniała rzeźnia, gdzie również był staw boczny. Dalej na ul. Uniejowskiej 32 działała garbarnia. Nadal też funkcjonował młyn wodny. Usytuowanie wszystkich tych obiektów z różnych względów związane było z bliskością strumienia.
W okresie międzywojennym część ulic centrum miasta wyposażono w kanalizację deszczową. Na terenie posesji Dobrska 22 wybudowano osadniki ścieków ulicznych, skąd po wstępnym oczyszczeniu odprowadzane były do strumienia. Do tego czasu strumień płynący na tyłach posesji położonych przy ulicach Kaliskiej, Dobrskiej i Nowej nie odgrywał żadnej roli w przestrzeni miasta. W 1938 r. na terenie dawnych łąk zakończono urządzanie parku miejskiego. W ramach tego przedsięwzięcia wykopano duży staw parkowy, którego południowa strona objęła koryto strumienia. W związku tym przeprowadzono wzdłuż południowej granicy parku nowy kanał opływowy. Staw zasilany jest podziemnym kanałem od strony ul. Gorzelnianej. W tym samym czasie uregulowano też odcinek od Folusza do ujścia do Kiełbaski i zlikwidowano staw młyński. W latach 1952-56 po północnej stronie kanału wybudowano Turkowskie Zakłady Przemysłu Jedwabniczego. W latach 70. wobec planowanej, a niezrealizowanej rozbudowy zakładu, przesunięto koryto kanału na południe na odcinku ok. 300 m. W latach 90. powiększono park miejski o tereny po południowej stronie i urządzono staw z kąpieliskiem w miejscu dawnego stawu młyńskiego. Obecnie po wybudowaniu w latach 70. miejskiej oczyszczalni ścieków kanał prowadzi wody II klasy czystości.
Dawniej: Muchlińska, Nowy Świat (na części), Straße des 13 September,
Ulica Kaliska, to jedna z głównych ulic miasta. Ulica ma długość ponad 2 km. Obecnie na odcinku od pl. Wojska Polskiego do skrzyżowania z ulicami Mickiewicza i Gorzelnianą jest tylko lokalną ulicą prawie w całości przeznaczoną wyłącznie dla ruchu pieszego. Na dalszym dwujezdniowym odcinku do ronda Dmowskiego pełni funkcję ulicy zbiorczej, a odcinek od ronda do granicy miasta prowadzi ruch tranzytowy w ramach drogi krajowej nr 470 Koło – Kalisz.
Ulica Kaliska ma bardzo stary rodowód. Już w XI w. biegła tędy droga w kierunku Starego Konina (obecnie Stare Miasto), Lądu i Poznania. Początkowy odcinek ulicy wytyczono już podczas lokacji miasta w XIV w. Jednocześnie po południowej stronie od Rynku do obecnej ul. Gorzelnianej wytyczono szereg działek budowlanych. Północna strona nie była zabudowana, ponieważ pierwsza działka zachodniej pierzei Rynku dochodziła aż do drogi zaplecznej , obecnej ul. Szerokiej. Dopiero w XVI w. również tu pojawiła się zabudowa, która była związana z tzw. Nowym Miastem obejmującym rejon ul. Przebiegłej (obecnie ul. Szeroka). Ten staromiejski odcinek ul. Kaliskiej nosił nazwę Muchlińska, ponieważ przedłużeniem jej była droga prowadząca do Muchlina i dalej do Tuliszkowa, i która biegła w przybliżeniu tak jak obecnie ul. Kaliska i Konińska.
Po III zaborze władze pruskie wydały pierwsze zarządzenie o przebiegu linii zabudowy, wzdłuż których z biegiem lat wyrosły w zwartym szeregu nowe domy murowane zastępując budynki drewniane usytuowane wąskofrontowo względem ulicy. W 1820 r. wybudowano trakt bity z Koła do Kalisza, będącego stolicą województwa, a później guberni, jako odnogę drogi głównej z Warszawy do Poznania. W wyniku tego ustalony został obecny przebieg ul. Kaliskiej. Od Rynku trakt prowadził dawną ulicą Muchlińską przemianowaną na Kaliską, a od dzisiejszego skrzyżowania z ul. Mickiewicza był szosą o jezdni z kamieni pokrytych ubitym tłuczniem ułożonej na niskim nasypie z obustronnymi rowami odwadniającymi i obsadzonej drzewami. Trakt kaliski wykorzystywany był przez pocztę wozową (przewóz osób i poczty dyliżansami). W Muchlinie w miejscowej karczmie usytuowanej przy rozwidleniu dróg tymczasowo zorganizowano jedną ze stacji pocztowych przeniesioną ostatecznie w 1826 r. do stałej siedziby w Turku na ul. Kaliskiej (dzisiejszy gmach poczty). W tym samym czasie rząd Królestwa Polskiego w ramach polityki aktywizacji gospodarczej małych miast zdecydował o założeniu w Turku kolonii fabrycznych dla tkaczy. Zgodnie z planem regulacyjnym miasta z 1823 r. wzdłuż traktu kaliskiego po obu jego stronach na odcinku od ul. Mickiewicza do ul. Sportowej (ówczesna granica z Muchlinem) wytyczono działki budowlane z biegiem lat zabudowane w większości jednakowymi parterowymi domami. W nowej osadzie nazwanej Nowy Świat (Neue Welt), tak jak i ten odcinek ulicy, osiedlali się głównie Niemcy z północnych Czech i Saksonii.
W drugiej połowie XIX w. zabudowa wzdłuż ulicy uległa zagęszczeniu głównie poprzez rozbudowę w głąb posesji. Powstało tu również kilka drobnych zakładów przemysłowych. W latach 90. ulicę wybrukowano. Na początku XX w. zabudowa przekroczyła granicę miasta (m.in. Wilhelm Müller uruchomił tu swój zakład włókienniczy) i w związku z tym w latach 20. XX w. przesunięto tę granicę do miejsca, gdzie istniał przepust drogowy (obecnie skrzyżowanie z ul. Młodych), a ulica otrzymała ujednoliconą nazwę Kaliska. W latach 30. od ul. Mickiewicza do granicy ulicę przebudowano: zlikwidowano rowy, wytyczono dwie jezdnie z pasem zieleni pośrodku. W tym samym czasie na terenie posesji pod obecnym nr 47 należącej do Związku Rzemieślników Chrześcijańskich w sali teatralnej zaczęło działać kino „Kino Teatr Stylowy” (później kino „Jutrzenka”). W 1939 r. na trzech posesjach pod dzisiejszym wspólnym nr 59 rozpoczęto budowę gmachu starostwa ukończoną już przez okupanta niemieckiego (po wojnie mieściło się w nim Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, a obecnie Urząd Miejski). Władze okupacyjne planowały urządzenie naprzeciwko tego budynku reprezentacyjnego placu otoczonego monumentalną zabudową.
W końcu lat 40. przyłączono do Turku sąsiednią wieś Muchlin, a na terenie dawnego majątku w pomiędzy ul. Kaliską i Konińską w pierwszej połowie lat 50. urządzono bazę samochodową PKS. Obok w rozwidleniu dróg powstała stacja benzynowa istniejąca do 1971 r. Na miejscu dawnej fabryki Müllera w latach 1952-56 wybudowano Turkowskie Zakłady Przemysłu Jedwabniczego (późniejsze ZPJ „Miranda”). Na początku lat 60. przedłużono dwujezdniowy odcinek ulicy do skrzyżowania z ul. Konińską. Wtedy też po zachodniej stronie odcinka wylotowego z miasta powstało osiedle domów jednorodzinnych. W końcu lat 90. wybudowano rondo (Rondo Dmowskiego) na skrzyżowaniu z ulicami Konińską, Łąkową i al. Jana Pawła II. W latach 2010-11 zburzono całkowicie zabudowania zakładów jedwabniczych, w przyszłości ma powstać w tym miejscu osiedle mieszkaniowe. W ostatnich latach stopniowo postępuje zabudowa po stronie wschodniej ostatniego niezabudowanego odcinka ulicy od ul. Łąkowej do granicy miasta.