Częstochowskie Zakłady Przemysłu Zapałczanego i Muzeum Produkcji Zapałek

Fabryka Zapałek została założona w 1882 roku przez dwóch wrocławskich przedsiębiorców Karola von Gehliga i Juliana Hucha. W latach 1982–1903 wzniesiono dwa budynki produkcyjne: przetrwałe do dziś budynki nr 1 i 2, kotłownie oraz wolnostojący magazyn.

W 1913 roku w czasie pierwszego pożaru spłonęła większość drewnianych budynków znajdujących się na terenie fabryki. Po pożarze przeprowadzono remont i rozbudowę fabryki, w tym odbudowę zniszczonych budynków.

W latach 1929–1931 kolejny etap rozbudowy objął nowe zabudowania, które połączyły wolnostojące obiekty całego założenia w jeden kompleks.

W 1930 roku na terenie fabryki wybuchł drugi pożar, który uszkodził część maszyn oraz budynków. Zrealizowane w tym samym roku projekty architektoniczne były autorstwa W. Strokowskiego oraz S. Widuchowskiego. Z lat 1930–1931 pochodzą 3 automaty zapałczane, które stanowiły najważniejsze urządzenia produkcyjne fabryki – obecnie eksponowane bez żadnych zmian konstrukcyjnych. Istotną rolę odgrywały również ładownice zapałek w pudełka: 3 maszyny z lat 1926 i 1933 oraz pakowarki pudełek w dziesiątki. Od 1926 roku do roku 1930 trwała budowa parku maszynowego. Obecnie prezentowany jest on w utworzonym na terenie zakładu Muzeum Produkcji Zapałek.

W czasie II wojny światowej fabryka znalazła się pod niemieckim zarządem, natomiast od 1945 roku została upaństwowiona. W 1951 roku otrzymała nową nazwę Częstochowskie Zakłady Przemysłu
Zapałczanego.

Od 1997 roku fabryka przeistoczyła się Spółką Akcyjną, z inicjatywy której w 2002 roku powstało Muzeum Produkcji Zapałek, którego integralną część stanowi nadal prosperująca fabryka.

Zespół Fabryki Zapałek obejmuje dwa budynki produkcyjne oraz kotłownię.
Budynek nr 1 zajmuje centralną część całego założenia, jest to obiekt murowany, dwukondygnacyjny, niepodpiwniczony, wzniesiony na rzucie zbliżonym do nieregularnego kwadratu, o zwartej bryle, nakryty płaskim dachem ze świetlikami. Wnętrze tworzy jednoprzestrzenna hala podzielona ścianami działowymi. Budynek nr 2 dwukondygnacyjny wzniesiony na planie wydłużonego prostokąta na osi wschód-zachód. Bryła zwarta, regularna, przykryta dachem
dwuspadowym. Budynek składa się z dwóch połączonych ze sobą murowanych, samodzielnych obiektów. Na parterze znajduje się jednoprzestrzenna hala na piętrze wydzielone pomieszczenie. Kotłownia mieszcząca się w południowo-wschodniej części zespołu fabryki, obecnie połączona jest z budynkiem nr 2. Obiekt murowany z kamienia wapiennego oraz cegły, wzniesiony na rzucie litery L, charakteryzujący się regularną bryłą wysokim ceglanym kominem po stronie wschodniej.

Źródło: WSTĘPNE SPRAWOZDANIE Z INWENTARYZACJI OBIEKTÓW PRZEMYSŁOWYCH
W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM, Katowice, styczeń 2012