Grangia cysterska

Grangia - inaczej propozytura - to siedziba lokalnej administracji dóbr, założona w XIII w. nad Nysą Szaloną. Podlegały jej okoliczne folwarki: Bielowice, Sichówek i Sichów. Tutaj gromadzono plony i czynsze z okolicznych wsi.
Było to zaplecze rzemieślniczo-usługowe, kierowane przez zarządcę mianowanego spośród zakonników z Lubiąża. Główną rolę odgrywali niżsi rangą członkowie klasztoru wykonujący pracę fizyczną, zwani konwersami. Reguła zakonu nakazywała samowystarczalność klasztorów, a praca fizyczna była ważnym czynnikiem kształtowania duchowego "ora et labora" - "módl się i pracuj". Konwersi byli ludźmi różnych zawodów, którzy zajmowali się uprawą ziemi, hodowlą bydła, winnicami, ogrodnictwem, łowieniem ryb.

Założenie grangii składa się z resztek dawnego zespołu pocysterskiego i wyrosłej wokół niego zabudowy folwarcznej powstałej po kasacie zakonu.
W zespole pocysterskim wyróżnia się budynek prepozytury, zbudowany za czasów opata Ludwika Baucha (1696-1729) w kształcie litery "L" z kamiennym portalem na którym znajduje się płaskorzeźba z medalionem przedstawiająca św. Bernarda z Clairvaux - patrona i założyciela zakonu cystersów. Po obu stronach znajdują się kartusze herbowe: opatów lubiąskich (z głową św. Jana Chrzciciela) i opata Ludwika Baucha. Całość w ruinie.
Kuźnia z XVIII w. - unikalny zabytek techniki po remoncie w latach 90-tych XX w.
Dom konwersów z poł. XVII w. w formie renesansowego dworu przebudowany współcześnie.
Młyn z XVIII w. pierwotnie zasilany przez Młynówkę - obecnie budynek mieszkalno-gospodarczy.
Pawilon ogrodowy z bramą z XVIII w. przebudowany w XIX w. - łączył ogrody z brzegiem Nysy i dalej Krzyżowe Wzgórze.
Karczma z XIX w. z rzeźbą św. Bernarda z XVIII w.

Po kasacji majątku w 1810 r., w państwie pruskim skończył się okres cysterski. Od 1817 r. majątek był własnością państwa, w latach 1845-1926 w rękach rodziny królewskiej Hohenzollern-Hachingen, a następnie Rothenburg w majoracie Nietkowice. Po parcelacji 1930 r. majątek włączono do wsi Winnica. Z tego okresu pochodzi zabudowa folwarczna (częściowo wykorzystana).
Po 1945 r. zespół jako własność Skarbu Państwa pozostawał w rękach kilku właścicieli; od 1992 r. w otulinie Parku Krajobrazowego "Chełmy".

[tekst z tablicy informacyjnej przy obiekcie]