Bazylika archikatedralna św. Piotra i Pawła

Katedra Św. Piotra i Pawła w Poznaniu to jeden z najstarszych polskich kościołów i jednocześnie najstarsza polska katedra, której początki sięgają 968 roku. Jest ona miejscem pochówku pierwszych władców Polski oraz prawdopodobnie miejscem chrztu Mieszka I. W czerwcu 1983 roku gościła w swoich murach następcę św. Piotra – Ojca świętego Jana Pawła II, który powiedział: „Zdaję sobie sprawę, że miejsce, na którym stoję, odegrało podstawową rolę nie tylko w historii chrześcijaństwa, ale także w historii państwa i kultury polskiej .

Poznańska Bazylika Archikatedralna jest wyjątkowo cennym i ciekawym obiektem architektury sakralnej w Polsce, gdyż sięga samych początków chrześcijaństwa w Polsce, tzn. II połowy X wieku. Pierwszy kościół katedralny p.w. św. Piotra zbudowano tutaj w 968 roku, murowany i tynkowany, o długości około 48 metrów. Badania archeologiczne odsłoniły liczne fragmenty pierwotnej katedry poznańskiej, na podstawie których ustalono, iż była to budowla trójnawowa z prezbiterium zamkniętym absydą, z zachodnim masywem wieżowym. Posiadała atrium, w którym odkryto krypty grobowe identyfikowane przez badaczy jako prawdopodobne groby księcia Mieszka I i króla Bolesława Chrobrego.

Po zniszczeniu preromańskiej świątyni w I połowie XI wieku, powstał nowy kościół katedralny, murowany z kostki granitowej. W XIV wieku został on zastąpiony budowlą gotycką, która uległa jednak niemal całkowitemu zniszczeniu w trakcie pożaru – zostawił on jedynie nagie mury z przepalonymi sklepieniami. W XVIII wieku przeprowadzono prace remontowe, katedra otrzymała nowy wystrój wnętrza i elewację w stylu neoklasycznym (dzieło architekta Efraima Schroegera, przebudowane następnie przez Solariego). Nie były to jednak ostatnie zmiany, gdyż w 1945 roku wybuchł kolejny pożar, który zniszczył ok. 65% budowli. Wówczas zostały odsłonięte elementy gotyckie i podjęto decyzję o regotyzacji katedry.

Obecnie prawdziwym klejnotem katedry jest wielki ołtarz – poliptyk, dzieło wybitnych mistrzów śląskich z przełomu XIV-XV wieku. Ołtarz główny przedstawia Matkę Boską w otoczeniu św. Katarzyny i św. Barbary oraz 12 innych świętych niewiast. Na zewnętrznych skrzydłach ołtarza ukazana jest Męka Pańska. Patrząc na nawę główną trzeba także zwrócić uwagę na ambonę z 1720 roku i chrzcielnicę, a także gotyckie stalle w prezbiterium. W posadzce nawy głównej z okazji Wielkiego Jubileuszu Chrześcijaństwa Roku 2000 wmurowano płytę z brązu upamiętniającą Biskupa Jordana – pierwszego biskupa Polski. Wewnątrz warte uwagi są płyty nagrobne z XV-XVI wieku oraz XIX-wieczna Złota Kaplica, w której znajduje się sarkofag oraz pomnik pierwszych polskich władców Mieszka I i Bolesława Chrobrego.

Będąc w katedrze trzeba koniecznie zejść do jej podziemi. Można tam zobaczyć fragmenty dawnej katedry preromańskiej i romańskiej, a także grobowce pierwszych władców oraz baptyserium. Wchodząc do podziemi katedry trzeba zatrzymać się w wieży północnej, gdzie rozwieszone są plansze autorstwa prof. Zofii Kurnatowskiej informujące o bogatych dziejach katedry i Ostrowa Tumskiego. Obok katedry powstaje nowoczesne Interaktywne Centrum Historii Ostrowa Tumskiego.