Gliwickie Zakłady Urządzeń Technicznych

Budowa gliwickiej huty przypada na okres 2. poł. XVIII wieku, kiedy na terenie Górnego Śląska silnie rozwijał się przemysł hutniczy. Prace budowlane ruszyły w 1791 roku, a ich głównym inicjatorem był Fryderyk von Reden – dyrektor Śląskiego Wyższego Urzędu Górniczego. Plany huty powstały przy współpracy Redena z Johnem Baildonem oraz Williamem Wilkinsonem. Huta została zaopatrzona w najnowsze jak na ówczesne czasy rozwiązania technologiczne: wielki piec opalany koksem (drugi taki działał tylko w Niemczech) oraz urządzenia służące do wtórnego wytopu surówki.

Początkowa główna linia produkcyjna ukierunkowana głównie na broń i elementy konstrukcyjne, po 1815 roku objęła również produkcję kotłów i maszyn parowych przedmiotów użytkowych oraz odlewów artystycznych. Transport od połowy XIX wieku odbywał się głównie drogą wodną poprzez Kanał Kłodnicki i Odrę, docierając aż na zachód, natomiast po otwarciu kolei transport zdominowały wagony pociągowe.
W obrębie odlewni powstała również gisernia artystyczna, co późniejszym okresie przyniosło ogromne zyski. W pierwszym ćwierćwieczu XIX wieku na jej terenie działały odlewnie żeliwa i stali oraz fabryki maszyn.

Po zakończeniu II wojny światowej gliwicka huta znalazła się po stronie Polski, a jej nowym właścicielem stały się Gliwickie Zakłady Urządzeń Technicznych. Nowy właściciel wznowił wprawdzie produkcję i uruchomił odlewnię ale nie starał się nawiązywać do dawnej produkcji, skupiając się jedynie na odlewach wielkich pomników.

Od 1991 roku na terenie dawnej gliwickiej huty funkcjonował Odział Odlewnictwa Artystycznego Muzeum w Gliwicach, który w 2010 roku został przeniesiony na teren „Nowych Gliwic”.

Do czasów współczesnych zachowała się część zabudowań produkcyjnych z okresu pierwszej połowy XIX wieku, które zaadaptowano na budynki administracyjne oraz magazyny. Zespół zabudowań znajduje się na terenie prosperujących Zakładów GZUT i obejmuje budynki administracyjne mieszące m.in.: księgowość, biura, budynki gospodarcze, budynki użytkowe: hala, budynek ogólnego przeznaczenia, stołówka oraz budynki produkcyjne: kuźnie, hala produkcyjna, odlewnia żeliwna, odlewni metali nieżelaznych, magazyny, laboratorium i hale produkcyjne. Obiekty murowane z cegły, otynkowane lub z zachowana strukturą ceglaną, parterowe, jedno- lub dwukondygnacyjne o zwartej bryle, wzniesione na planach regularnych zbliżonych do kwadratów, prostokątów lub wieloboków. Otwory okienne i drzwiowe występują w formie prostokątów, niekiedy zakończonych półkoliście. Elewacje na ogół pozbawione dekoracji architektonicznych, w niektórych przypadkach zastosowano niewielkie formy gzymsów, naczółków lub łuków.

Źródło: WSTĘPNE SPRAWOZDANIE Z INWENTARYZACJI OBIEKTÓW PRZEMYSŁOWYCH
W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM, Katowice, styczeń 2012